Voor zelfstandigen regelt het Belgische ziekenfonds de basis-verzekering en de uitkeringen, terwijl het sociaal verzekeringsfonds de bijdragen int. Dat is dus anders dan de Franse mutuelle, een aanvullende privé-dekking.
Een freelance grafisch ontwerper uit Gent wordt ziek: wie doet wat?
Stel dat u als zelfstandige in Gent grafisch werk doet en een ernstige rugblessure oploopt. U kunt niet meer achter de computer zitten, klanten wachten, en u vraagt zich af wie u een inkomen betaalt. Het antwoord is niet de belastingdienst en ook niet uw sociaal verzekeringsfonds, maar uw ziekenfonds. Toch hebt u met beide te maken, en wie ze door elkaar haalt, verliest tijd en soms geld.
Twee loketten met een verschillende taak
| Loket | Waarvoor | Wat u er doet |
|---|---|---|
| Sociaal verzekeringsfonds | Sociale bijdragen en uw statuut | aansluiten, bijdragen betalen, ziekte melden |
| Ziekenfonds | Terugbetaling van zorg en uitkeringen | aansluiten, getuigschrift indienen, erkenning aanvragen |
| Adviserend arts van het ziekenfonds | Erkenning van de arbeidsongeschiktheid | medisch onderzoek, beslissing |
| RSVZ of uw fonds | Gelijkstelling wegens ziekte | vrijstelling van bijdragen aanvragen |
Volgens de fiche van het Franse CLEISS over het Belgische stelsel voor zelfstandigen moet u zich uiterlijk de eerste dag van uw activiteit bij een sociaal verzekeringsfonds aansluiten, en gebeurt de inschrijving bij een ziekenfonds tegelijk. De ziekte-, moederschaps- en invaliditeitsuitkeringen worden daarna door de ziekenfondsen of door de Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering uitbetaald. Een zelfstandige in bijberoep betaalt bijdragen in het zelfstandigenstelsel maar behoudt de rechten van zijn hoofdactiviteit.
Zorg: gedekt zoals iedereen
Sinds 2008 zijn zelfstandigen volgens het RIZIV gedekt voor zowel de kleine risico's (raadplegingen, kinesitherapie, thuisverpleging, geneesmiddelen, tandzorg) als de grote risico's (ziekenhuisverblijf, heelkunde, bevalling). Die uitbreiding heeft in principe hun totale sociale bijdragen verhoogd, maar de nationale pagina geeft geen bedragen; vraag het exacte cijfer aan uw sociaal verzekeringsfonds. Voor aansluiting en terugbetalingen bent u bij uw ziekenfonds aan het goede adres.
De voorwaarden voor een uitkering
- U bent aangesloten bij een ziekenfonds.
- U hebt een wachttijd van zes maanden volbracht, of u bent ervan vrijgesteld.
- U hebt de sociale bijdragen van twee kwartalen betaald, of u bent ervan vrijgesteld.
- U hebt elke activiteit stopgezet om gezondheidsredenen.
- De adviserend arts van uw ziekenfonds erkent uw arbeidsongeschiktheid.
Een loutere aangifte geeft dus geen recht op een uitkering: de arbeidsongeschiktheid moet erkend worden. Het RIZIV en het RSVZ stellen dezelfde voorwaarden. Het is ook zo dat de zelfstandigen hun eigen fiche hebben, met een wachttijd en bijdragevoorwaarden die verschillen van die van werknemers en werklozen.
De carensregel van zeven dagen
Hier krijgt het woord carens een precieze betekenis, en ze geldt alleen voor korte onderbrekingen. Duurt de erkende arbeidsongeschiktheid minder dan acht dagen, dan wordt niets uitbetaald. Gaat ze over zeven dagen, dan is de uitkering vanaf de eerste dag verschuldigd.
- Een arbeidsongeschiktheid van vijf of zeven dagen levert niets op.
- Een arbeidsongeschiktheid van acht dagen of meer wordt vergoed vanaf dag een.
Ziekte aangeven: termijnen en vormvereisten
Laat uw huisarts het getuigschrift van arbeidsongeschiktheid invullen zodra u stopt, en bezorg het binnen zeven kalenderdagen aan uw ziekenfonds; de eerste dag telt niet mee, en valt de termijn op een weekend of feestdag, dan schuift hij naar de volgende werkdag. Een late aangifte kost veel: 10 procent van de uitkering per dag vertraging. Het ziekenfonds kan afzien van die vermindering bij overmacht, een laag gezinsinkomen of een totale vermindering van minder dan 25 euro. Het recht kan bovendien niet verder teruggaan dan veertien dagen vóór de datum waarop het getuigschrift werd ondertekend, behalve bij overmacht, verlenging of herval.
Sinds 1 januari 2026 geldt een getuigschrift voor maximaal drie maanden, verlengbaar met telkens drie maanden. De huisarts moet het getuigschrift bij arbeidsongeschiktheid van meer dan veertien dagen elektronisch doorsturen. Stuur bovendien de documenten die u na de aangifte krijgt, snel terug, ingevuld, ondertekend en gedateerd, en verwittig uw sociaal verzekeringsfonds.
Bedragen per dag in 2026
De uitkering is een forfait per dag, berekend op een zesdagenweek van maandag tot en met zaterdag. De RSVZ-bedragen, bruto, zijn:
- Met gezinslast: 82,64 euro in het eerste jaar, en ook nadien.
- Alleenstaand: 65,56 euro in het eerste jaar, en ook nadien.
- Samenwonend: 50,28 euro in het eerste jaar; na een jaar 50,28 euro zonder en 56,21 euro met gelijkstelling.
Die bedragen worden meermaals geïndexeerd; het RIZIV toont voor 2026 drie opeenvolgende niveaus, dus lees de actuele pagina. Een bedrijfsvoorheffing van 11,11 procent kan in het eerste jaar worden ingehouden. Vanaf de vierde maand kunt u een forfaitaire vergoeding voor hulp van derden aanvragen van 30,57 euro per dag, als de moeilijkheden in het dagelijks leven zijn erkend; volgens Partenamut geldt daarvoor een drempel van 11 punten op zes activiteiten. In mei wordt een inhaalpremie van 356,56 euro uitbetaald aan wie minstens een jaar arbeidsongeschikt is.
Gelijkstelling wegens ziekte
Wie langdurig ziek is en zijn zelfstandige activiteit volledig heeft stopgezet, kan bij het RSVZ een gelijkstelling wegens ziekte vragen. Dan betaalt u geen sociale bijdragen meer, maar blijft u sociaal verzekerd voor pensioen en voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering. Volgens het RSVZ moet u daarvoor minstens 90 kalenderdagen zelfstandige zijn geweest, met betaalde bijdragen voor het voorgaande kwartaal, door de adviserend arts erkend zijn en de activiteit volledig stoppen, ook niet via een tussenpersoon. De gelijkstelling start in het kwartaal na de arbeidsongeschiktheid, of meteen als die in de eerste maand van een kwartaal begint. U vraagt ze aan bij uw sociaal verzekeringsfonds of bij het RSVZ, met het attest van het ziekenfonds en een bewijs dat de activiteit is stopgezet.
Controle, duur en overgang naar invaliditeit
De eerste zes maanden kan alleen de adviserend arts de arbeidsongeschiktheid beëindigen; vanaf de zevende maand ook de Medische Raad voor Invaliditeit. Na een jaar spreekt men van invaliditeit, en dan hangt het bedrag af van de situatie bij het stopzetten van de onderneming en van de gelijkstelling voor het pensioen. Om erkend te blijven, mag u geen ander beroep kunnen uitoefenen dan het uwe, rekening houdend met uw sociale situatie, gezondheid en opleiding.
Herval en reizen
Volgens Partenamut meldt u een herval aan de adviserend arts binnen acht dagen. Het bestaat als het zich voordoet binnen veertien dagen (arbeidsongeschiktheid van minder dan een jaar) of binnen drie maanden (meer dan een jaar) na het stopzetten. Wie naar het buitenland vertrekt, moet veertien dagen vooraf schriftelijk melden binnen de EER, en hebt een toestemming nodig buiten die zone.
Starters en de wachttijd van zes maanden
Voor wie net is begonnen, is de wachttijd het grootste aandachtspunt. Wordt u ziek in de eerste maanden van uw activiteit, dan hebt u mogelijk nog geen recht op een uitkering, ook al bent u bij een ziekenfonds aangesloten en is uw zorg gedekt. Het RIZIV vermeldt dat u van de wachttijd en van de bijdragevoorwaarde vrijgesteld kunt zijn in bepaalde situaties; vraag bij uw ziekenfonds of uw sociaal verzekeringsfonds vooraf na of dat voor u geldt. Een buffer op de spaarrekening of een bijkomende verzekering tegen inkomstenverlies blijft in die eerste maanden zinvol, omdat de basisverzekering uw volledige inkomen toch nooit vervangt.
Zo gaat u te werk in de eerste week
- Ga naar de huisarts en laat het getuigschrift invullen.
- Bezorg het binnen zeven kalenderdagen aan uw ziekenfonds.
- Verwittig uw sociaal verzekeringsfonds.
- Vul alle formulieren van het ziekenfonds in, onderteken en date ze.
- Bepaal samen met uw boekhouder wat er met lopende opdrachten gebeurt.
Vragen van starters
Krijg ik niets als ik zes dagen ziek ben? Klopt: een erkende arbeidsongeschiktheid van minder dan acht dagen levert geen uitkering op.
Mag ik gedeeltelijk blijven werken? Voor de uitkering moet u elke activiteit stopzetten om gezondheidsredenen; bij gedeeltelijke hervatting past u eerst uw ziekenfonds aan.
Waar vraag ik de vrijstelling van bijdragen? Bij uw sociaal verzekeringsfonds of het RSVZ, met het attest van het ziekenfonds.
Organisaties om te raadplegen
Liantis — Uitleg van een sociaal verzekeringsfonds over de uitkering bij arbeidsongeschiktheid als zelfstandige: aangifte binnen zeven dagen, uitkering vanaf dag een bij minstens acht dagen en vaste dagbedragen.
RSVZ — Antwoord van het sociaal statuut voor zelfstandigen over de gelijkstelling wegens ziekte: voorwaarden, ingangsdatum, einde en hoe u ze aanvraagt bij uw sociaal verzekeringsfonds.