Een gezin bij het ziekenfonds: gerechtigden, personen ten laste en de maximumfactuur

Een Belgisch ziekenfonds beheert de verplichte ziekteverzekering voor het hele gezin. Het is dus iets anders dan een Franse mutuelle, die als aanvullende verzekering bovenop de Franse Sécu komt.

Eén dossier per volwassene, geen gezinspolis

Wie in Vlaanderen of Brussel een gezin sticht, zoekt vaak naar de gunstigste gezinsformule. Die bestaat bij het ziekenfonds niet. Het systeem draait om de vraag wie een eigen recht op de verplichte ziekteverzekering heeft en wie dat recht van iemand anders afleidt. Ouders met een job, een werkloosheidsuitkering of een pensioen zijn elk gerechtigde. De overige gezinsleden kunnen ingeschreven worden als persoon ten laste, als ze aan de voorwaarden van het RIZIV voldoen.

De vier groepen personen ten laste

Het RIZIV onderscheidt de echtgeno(o)t(e), de samenwonende, het kind en de (groot)ouders of schoonouders van de gerechtigde. Wie een samenwonende partner inschrijft, kan er maar één hebben, en dat lukt niet als die partner zelf gehuwd is. Voor kinderen geldt een bovengrens van 25 jaar. Ze kunnen ingeschreven worden bij een ouder, een grootouder of iemand anders met wie ze samenwonen en die voor hun onderhoud zorgt.

Een voorbeeld uit Gent: een gezin met drie verschillende statuten

Stel een gezin in Gent. Vader werkt als bediende, moeder is zelfstandig, de oudste dochter studeert in Leuven en de jongste zoon zit nog op het middelbaar. Vader en moeder zijn allebei gerechtigde, elk bij het ziekenfonds van hun keuze. De zoon staat ten laste van een van beiden, zonder inkomensvoorwaarde. De dochter blijft ook ten laste zolang ze geen eigen gratis recht heeft, en dat kan tot haar 25ste. Haar studentenkot in Leuven verandert daar niets aan, omdat de samenwoonvoorwaarde voor kinderen van de gerechtigde niet geldt.

Tijdens een vakantiejob van enkele weken verandert er meestal weinig. Pas wanneer een job haar een volwaardig recht geeft, bijvoorbeeld na haar studies, moet ze zelf gerechtigde worden.

Drie voorwaarden om persoon ten laste te blijven

• Een beperkt eigen inkomen. Voor kinderen geldt dit niet.
• Geen gratis recht op geneeskundige verzorging. Gepensioneerden en uitkeringsgerechtigde werklozen hebben dat al, en werknemers zodra hun inkomen een minimumbedrag haalt. Ook voor kinderen telt deze voorwaarde.
• Samenwonen met de gerechtigde, behalve voor kinderen van de gerechtigde zelf en in enkele situaties van echtgenoten.

De inkomensgrens in 2026

Het RIZIV publiceert een maximaal beroeps- en vervangingsinkomen per kwartaal, gekoppeld aan de spilindex. Voor 2026 staat het op 3.151,36 euro in het eerste kwartaal en op 3.193,10 euro in het tweede. Een partner met een deeltijdse job of een kleine uitkering past vaak onder die grens, maar wie een stevige loonsverhoging krijgt, schiet er in één keer boven. Meld wijzigingen in inkomen dus altijd tijdig aan je ziekenfonds.

Van kind naar eigen dossier

De jongere mag zich altijd inschrijven bij een ander ziekenfonds dan dat van de ouders. Dat is dus een moment om te vergelijken wat CM, Solidaris, Liberale Mutualiteit, Partenamut of Helan aanbieden.

Wat kost een gezin aan aanvullende bijdragen?

De verplichte verzekering wordt betaald via sociale bijdragen op arbeid. Een gezin betaalt daarvoor geen apart bedrag per kind. De aanvullende bijdrage is een ander verhaal: elk ziekenfonds legt ze vrij vast. In oktober 2026 meldde Partenamut 14,75 euro per maand per gerechtigde, ongeacht het aantal personen ten laste, en Mutualia 11,40 euro per maand. De Liberale Mutualiteit somt het ingeschreven zijn als persoon ten laste op onder de situaties waarin geen aanvullende bijdrage verschuldigd is. Vraag altijd het tarief schriftelijk, want de regels verschillen per fonds.

Een eigen teller voor elk kind: de maximumfactuur

Met de maximumfactuur (MAF) krijg je het remgeld van een heel gezin vanaf een bepaald plafond terugbetaald. Het gezin is hier het rijksregistergezin: alle personen met hetzelfde officiële adres op 1 januari. Een pasgeborene telt meteen mee, schrijft Test Aankoop. Het plafond van de inkomens-MAF hangt af van het netto belastbaar inkomen van twee jaar eerder. Je hoeft niets aan te vragen: het ziekenfonds volgt de kosten en betaalt het teveel maandelijks terug. Bij de eerste uitbetaling krijg je een attest.

Welke kosten tellen mee en welke niet

Meegerekend worden onder meer het remgeld bij artsen, tandartsen, kinesitherapeuten en verpleegkundigen, het remgeld op terugbetaalde geneesmiddelen, het persoonlijk aandeel in de ligdagprijs van een ziekenhuis en afleveringsmarges voor implantaten zoals een heupprothese. Ereloonsupplementen en niet-terugbetaalde prestaties, zoals tandimplantaten, tellen niet mee.

De andere soorten MAF

Het RIZIV beschrijft vier types. De sociale MAF is in de regel bedoeld voor gezinnen met verhoogde tegemoetkoming en ligt op 450 euro. De kinder-MAF geldt per kind jonger dan 19, los van het gezinsinkomen, en bedraagt 650 euro per kind. Voor chronisch zieken ligt het plafond 100 euro lager. Bedragen worden elk jaar geïndexeerd, dus controleer het actuele cijfer bij je ziekenfonds. Voor gezinnen met meerdere jonge kinderen loont het om te weten dat elke teller apart loopt: de kosten van het ene kind tellen niet mee voor het andere.

Kinderbijslag komt niet van het ziekenfonds

Wie een kind krijgt, ontvangt meerdere brieven van meerdere instanties. Het kinderbijslagstelsel is sinds 2019 een zaak van de gemeenschappen. In Vlaanderen heet het het Groeipakket: elk kind krijgt automatisch een maandelijks basisbedrag, uitbetaald door een van de erkende Groeipakketkassen (FONS, Infino, Kidslife Vlaanderen, MyFamily of Parentia). Voor Brusselse gezinnen bestaat daarnaast Famiris. Het domicilie van het kind bepaalt de bevoegde regio. Het ziekenfonds heeft er niets mee te maken, maar het kan wel helpen met vragen en verwijst door.

Het gezin in orde brengen: stappen

1. Controleer bij wie elke volwassene ingeschreven is en wie nog geen eigen dossier heeft.
2. Meld een geboorte, adoptie of nieuwe partner aan het ziekenfonds van de gerechtigde, met een uittreksel uit het bevolkingsregister of gezinssamenstelling.
3. Vraag het inschrijvingsformulier voor personen ten laste aan en stuur het ingevuld terug met een verklaring op erewoord over de inkomsten.
4. Geef bij een scheiding of verhuizing meteen het nieuwe adres door, want dit bepaalt bij wie de kinderen ten laste zijn.
5. Vraag bij elk ziekenfonds de lijst van aanvullende voordelen en vergelijk die, vooral als je jongere een eigen keuze maakt.
6. Bewaar de MAF-attesten en laat een verkeerde inschrijving rechtzetten voor het jaar afloopt.

Waar het in de praktijk misloopt

• Een jongere boven 25 die nog altijd op het dossier van de ouders staat.
• Een partner die na een nieuwe job het inkomensplafond overschrijdt en dat niet meldt.
• Een nieuw samengesteld gezin waarvan de stiefkinderen niet worden ingeschreven, terwijl de volwassene wel voor hun onderhoud zorgt.
• Denken dat de aanvullende bijdrage per kind verschuldigd is zonder het reglement te lezen.
• Het Groeipakket en een geboortepremie van het ziekenfonds door elkaar halen.

Vragen van ouders

Tot wanneer kan mijn zoon die in Leuven studeert op mijn dossier blijven? Zolang hij jonger is dan 25 en geen eigen gratis recht heeft. Een inkomensgrens geldt voor kinderen niet, en samenwonen is niet vereist.

Kan ik mijn nieuwe partner en haar kinderen inschrijven? Je partner kan als samenwonende ten laste worden ingeschreven als haar inkomen onder de grens blijft en ze geen eigen recht heeft. Haar kinderen kunnen ten laste komen van de persoon met wie ze samenwonen en die hun onderhoud verzekert.

Telt een pasgeborene meteen mee voor de maximumfactuur? Ja, volgens Test Aankoop wordt het kind meteen bij het gezin gerekend. Het krijgt ook een eigen teller zolang het jonger is dan 19.

Moeten beide ouders bij hetzelfde ziekenfonds zitten? Nee, maar personen ten laste volgen het ziekenfonds van hun gerechtigde. Zitten de ouders bij hetzelfde fonds, dan is het opvolgen van het dossier eenvoudiger.