Het Belgische ziekenfonds beheert de basisverzekering van de gepensioneerde, geen private aanvulling zoals de Franse mutuelle. De inhouding op het pensioen is de wettelijke bijdrage, niet te verwarren met een facultatieve bijdrage.
Een planning vanaf tien jaar voor het einde
Wie zijn pensioen van ver ziet aankomen, kan het ziekenfonds vooraf in kaart brengen. De meeste rechten blijven zoals ze zijn: de ziekenfondsen laten weten dat je na de pensionering gewoon verzekerd blijft en dat de aanvullende verzekeringen blijven lopen, zoals Partenamut aangeeft. De hoedanigheid verandert wel: van werknemer of zelfstandige word je gepensioneerde. Dat heeft invloed op de bijdrage die bij de bron wordt ingehouden en kan de weg openen naar de verhoogde tegemoetkoming.
Een kalender, geen formulier
| Moment | Wat te doen |
|---|---|
| n tot vijf jaar vóór de pensioendatum | Contract van de hospitalisatieverzekering van de werkgever nalezen |
| alf maanden vóór de pensioendatum | Eventueel een continuïteitsformule overwegen en de pensioendienst opvolgen |
| maanden vóór de wettelijke leeftijd | Contact opnemen met de pensioendienst als nog geen brief toekwam |
| de start van het pensioen | Ziekenfonds inlichten en inkomensbewijzen voor verhoogde tegemoetkoming meebrengen |
| de eerste uitbetaling | De eerste pensioenfiche controleren op de inhouding |
Wie verwittigt wie?
Volgens de CM sturen de pensioeninstellingen het attest zelf door naar het RIZIV, dat het ziekenfonds informeert, zodat je niets hoeft te doen. Partenamut zegt hetzelfde: als het fonds je rijksregisternummer heeft, ontvangt het het pensioenattest automatisch. Solidaris Wallonië raadt toch aan de statuutwijziging te melden en inkomensbewijzen mee te nemen, zodat het fonds het recht op verhoogde tegemoetkoming kan nagaan. Vraag je fonds dus gewoon wat het verwacht, in plaats van te veronderstellen.
Wettelijke leeftijd en vervroegd pensioen
De wettelijke pensioenleeftijd stijgt geleidelijk: 65 jaar vroeger, 66 jaar in 2025 en 67 jaar vanaf 2030, volgens de CM en Partenamut. Voor vervroegd pensioen noemt Partenamut vertrek vanaf 63 jaar met 42 jaar loopbaan; de exacte criteria moet je bij de Federale Pensioendienst nagaan. Op de wettelijke leeftijd hoeven werknemers en zelfstandigen in principe niets aan te vragen: de dienst onderzoekt het recht automatisch en schrijft ongeveer een jaar vooraf. Is er elf maanden voor de datum nog geen brief, neem dan contact op. Wie liever zelf het initiatief neemt, gebruikt mypension.be.
De inhouding voor de ziekteverzekering
Het RIZIV schrijft dat op elke pensioenbetaling of kapitaal, hoogstens maandelijks, een bijdrage van 3,55 procent voor de verplichte ziekteverzekering wordt ingehouden door de uitbetalende instelling. Sinds 1 januari 2014 beheert de Federale Pensioendienst het pensioenregister en int ze die bijdrage.
Drempels voor de bijdrage
De Federale Pensioendienst past de bijdrage alleen toe als het totale maandelijkse brutopensioen een drempel overschrijdt. Voor index 186,83, van kracht sinds 1 september 2026, gelden volgens de dienst deze bedragen.
- Alleenstaande: geen inhouding tot 2 120,08 euro, progressieve inhouding tussen 2 120,08 en 2 198,09 euro en 3,55 procent van het bruto daarboven.
- Gepensioneerde met gezinslast: geen inhouding tot 2 512,58 euro, progressieve inhouding tot 2 605,04 euro, daarna 3,55 procent.
Bij meerdere uitbetalende instellingen kan het ingehouden percentage hoger zijn dan 3,55 procent. Daarbovenop komt een solidariteitsbijdrage van 0 tot 2 procent, naargelang het totale brutopensioen, inclusief buitenlandse en aanvullende pensioenen. Voor een alleenstaande is die nul tot 3 356,17 euro per maand en bedraagt ze 2 procent vanaf 3 755,97 euro; bij gezinslast ligt de nuldrempel op 3 880,15 euro. De bedrijfsvoorheffing komt er nog bovenop, en de dienst kent je andere inkomsten niet.
Een rekenvoorbeeld
Een alleenstaande met 2 150 euro bruto pensioen zit in de tussenzone. De inhouding is het verschil met de drempel van 2 120,08 euro, dus 29,92 euro. Wie 2 300 euro bruto ontvangt, ligt boven 2 198,09 euro en ziet 3,55 procent ingehouden: 81,65 euro. Het zijn louter illustraties; de dienst benadrukt dat zijn informatie indicatief is en geen juridische waarde heeft.
Verhoogde tegemoetkoming en andere steun
Volgens Partenamut kan het statuut van gepensioneerde het BIM-statuut openen, met hogere terugbetalingen en goedkopere geneesmiddelen; het ziekenfonds beoordeelt dat op basis van het gezinsinkomen. De CM wijst bovendien op de inkomensgarantie voor ouderen, vaak automatisch toegekend. Socialsecurity.be noemt ze IGO en omschrijft haar als bedoeld voor mensen die de wettelijke pensioenleeftijd hebben bereikt met onvoldoende middelen. In Vlaanderen komt daar het zorgbudget voor ouderen met een zorgnood bij, een onderdeel van de Vlaamse sociale bescherming. Andere gewesten hebben een eigen tegemoetkoming voor zorgbehoevende ouderen.
Een ziekenfonds is voor een gepensioneerde vaak meer dan een uitbetaler. Vlaanderen.be vermeldt dat fondsen vaak thuiszorg aanbieden en zorgmateriaal verhuren, en dat ze voor hun leden aanvragen verwerken voor tegemoetkomingen aan mantelzorgers en bewoners van woonzorgcentra. Een Gentse weduwe die haar zoon of dochter als mantelzorger heeft, kan dus bij hetzelfde loket terecht voor haar terugbetalingen, haar hulpmiddelen en de aanvraag van een tegemoetkoming voor haar mantelzorger. Vraag bij elk fonds welke diensten bestaan, want het aanbod verschilt per organisatie en wijzigt in de tijd.
Arbeidsongeschikt op de pensioenleeftijd
Wie erkend arbeidsongeschikt is op de wettelijke leeftijd, krijgt de uitkering tot het einde van de maand waarin hij die leeftijd bereikt, waarna het pensioen overneemt, volgens CM en Partenamut. Als je doorwerkt na de wettelijke leeftijd en later arbeidsongeschikt wordt, gelden andere regels; vraag het je fonds.
Hospitalisatie: het werkgeverscontract loopt vaak af
Een hospitalisatieverzekering via de werkgever kan met je loopbaan eindigen. Partenamut raadt voor zijn eigen aanbod aan om minstens twaalf maanden voor de pensionering, of tot en met 64 jaar, een continuïteitsformule te nemen, zodat je geen wachttijd en geen medische vragenlijst krijgt. De voorwaarden verschillen per ziekenfonds; vraag ze schriftelijk. Solidaris Wallonië beperkt zijn formules met eenpersoonskamer tot mensen onder 70 jaar op de ingangsdatum.
Pensioen in het buitenland
Wie naar het buitenland verhuist, meldt dat volgens de Pensioendienst minstens twee maanden vooraf met een ondertekende brief; voor een tijdelijk verblijf van meer dan een maand is dat één maand. De bijdrage voor de ziekteverzekering kan vervallen voor wie in de EER, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland woont en daar verzekerd is, op voorlegging van een attest. De CM voegt eraan toe dat een inwoner van België met een buitenlands pensioen binnen de Europese Unie zijn kaart aanvraagt bij de instelling van het land dat het pensioen betaalt.
Zes stappen bij de overgang
- Raadpleeg je pensioendossier online en controleer de ingangsdatum.
- Verwittig je ziekenfonds van de pensioendatum, ook al hoort de pensioeninstelling het te doen.
- Breng inkomensbewijzen van het gezin mee voor een onderzoek naar verhoogde tegemoetkoming.
- Controleer op de eerste pensioenfiche de inhouding van 3,55 procent en de eventuele solidariteitsbijdrage.
- Ga het hospitalisatiecontract en het aanvullende pakket van je fonds na.
- Meld een buitenlands pensioen of een verhuizing naar het buitenland.
Fouten die later spijt geven
- Wachten op de eerste pensioenbetaling om aan de hospitalisatieverzekering van de werkgever te denken.
- De wettelijke inhouding op het pensioen verwarren met de facultatieve bijdrage van het ziekenfonds.
- Een buitenlands pensioen niet melden.
- De verhoogde tegemoetkoming laten liggen terwijl het gezinsinkomen mogelijk volstaat.
Vragen van aanstaande gepensioneerden
Moet ik nog een attest opsturen naar mijn ziekenfonds? Meestal niet, de pensioeninstelling geeft de gegevens door. Het blijft verstandig te vragen of het fonds nog bewijzen wil, zeker voor verhoogde tegemoetkoming.
Mag ik nog werken met pensioen? Onder voorwaarden. Solidaris Wallonië zegt dat de activiteit vóór de start gemeld moet worden en dat inkomensgrenzen gelden waarboven het pensioen vermindert of wordt geschorst. Vraag je geval aan de Pensioendienst.
Verdwijnt mijn aanvullende verzekering bij het ziekenfonds? Nee, volgens Partenamut loopt die gewoon door. Enkel een groepsverzekering via je werkgever kan stoppen.
Wordt mijn pensioen in België altijd belast voor de ziekteverzekering? Niet altijd. De inhouding van 3,55 procent geldt pas boven een drempel die voor gezinnen met last hoger ligt en wordt geïndexeerd; kijk na welke bedragen gelden op je pensioendatum.
Organisaties om te raadplegen
Federale Pensioendienst — Wat een gepensioneerde moet doen bij een verhuizing in België of vanuit het buitenland, met verwijzing naar mypension.be en de Pensioenlijn.
RIZIV — Technische uitleg over de inhouding van 3,55 procent op pensioenen voor de verplichte ziekteverzekering en de rol van de Federale Pensioendienst sinds 2014 bij het innen ervan.