Weduwe of weduwnaar: wie regelt wat na het overlijden van uw partner?

Een Belgisch ziekenfonds keert geen overlevingspensioen uit: het beheert de verplichte ziekteverzekering en wijst een statuut toe. Dat is niet te vergelijken met de Franse mutuelle, een private aanvullende verzekering.

Mevrouw uit Hasselt, een briefwisseling van drie loketten

Een vrouw van zesenvijftig uit Hasselt verliest haar echtgenoot, die nog niet met pensioen was. In dezelfde maand krijgt ze brieven van de pensioendienst, van het ziekenfonds en van de uitbetaler van de kinderbijslag voor de jongste. Elke brief betreft een ander dossier, en wat ze bij het ene niet doorgeeft, repareert het andere niet. Dit artikel zet de twee belangrijkste lijnen naast elkaar: pensioen enerzijds, ziekteverzekering anderzijds.

De tijdlijn in vier stappen

Wat de Federale Pensioendienst vraagt

Werkte de overledene als werknemer of ambtenaar, dan toetst de Federale Pensioendienst uw recht als langstlevende echtgenoot. Dat de overledene zelf al met pensioen was, is geen vereiste. Ontving hij of zij wel al een pensioen, dan start de dienst het dossier uit eigen beweging op en hoeft u niets te doen. In alle andere gevallen vraagt u zelf aan: online op mypension.be, aan het loket van uw gemeente of telefonisch via de Pensioenlijn. Wie langer dan een jaar wacht, ziet het pensioen pas ingaan in de maand na de aanvraag.

De voorwaarden voor de langstlevende

• Leeftijd: de ondergrens schuift mee met het overlijdensjaar, van 50 jaar (overlijden in 2025) over 51 jaar (2026) tot 55 jaar vanaf 2030. Een eigen rustpensioen volstaat eveneens.
• Huwelijksduur: het huwelijk moest een jaar hebben geduurd, tenzij er wettelijk werd samengewoond, een kind uit de relatie werd geboren of de dood volgde op een arbeidsongeval of beroepsziekte.
• Geen nieuw huwelijk: wie hertrouwt, ziet het pensioen geschorst.
• Geen veroordeling wegens een aanslag op het leven van de overledene.

Een vast bedrag bestaat niet. Het resultaat verschilt naargelang het aantal rechthebbenden, een mogelijk gewaarborgd minimum, plafonds in de overheidssector en uw overige inkomsten.

Overgangsuitkering voor wie nog te jong is

Mist u enkel de leeftijd, dan kan u aanspraak maken op een overgangsuitkering die tijdelijk loopt. Droits Quotidiens wijst erop dat die uitkering onbeperkt samengaat met loon of vervangingsinkomen, terwijl het overlevingspensioen kleiner wordt door inkomsten, andere pensioenen of sociale uitkeringen. Hoe de cumulatie precies uitpakt, kan alleen de pensioendienst op uw dossier berekenen. De vrouw uit Hasselt, die ouder is dan 51, zou dus rechtstreeks op het pensioen mikken, een 45-jarige weduwnaar eerder op de overgangsuitkering.

Zelfstandigen en ex-partners

Voor een overleden zelfstandige stuurt de Pensioendienst u naar het RSVZ. Een gewezen echtgenoot van een ambtenaar heeft onder voorwaarden recht op een aandeel; deelt die het pensioen met de huidige partner en dient hij of zij de aanvraag niet in binnen het jaar, dan vervalt het recht.

Wat het ziekenfonds beslist

Het ziekenfonds betaalt geen pensioen, maar beslist in welke hoedanigheid u verzekerd bent: als gerechtigde, met eigen rechten en verplichtingen, of als persoon ten laste van een ander gezinslid dat gerechtigde is. Zonder melding van het overlijden blijft een dossier hangen waarvan de gerechtigde niet meer bestaat.

De omzendbrief uit 2019

Sinds 1 januari 2019 past het RIZIV een strengere lezing toe via een omzendbrief: wie als gepensioneerde of als weduwe of weduwnaar gerechtigde kan worden zonder eigen bijdrage, mag niet langer als persoon ten laste ingeschreven staan. Beslissend is de datum van de aanvraag, niet de datum waarop het pensioen werd toegekend. Personen die al vóór 31 december 2018 ten laste waren, mochten blijven zolang er niets veranderde. Een overlijden is zo'n verandering, waardoor de nieuwe inschrijving de huidige regel volgt.

De omzendbrief verduidelijkt het met een geval: een man die ten laste was van zijn echtgenote, verliest haar op 10 januari 2019. Hij kan niet overgaan naar de categorie bloedverwant in opgaande lijn ten laste, maar wordt gerechtigde gepensioneerde vanaf 11 januari 2019, de dag na het overlijden. De verzekering loopt dus zonder onderbreking door, alleen onder een ander statuut.

Verhoogde tegemoetkoming: een recht dat u moet vragen

Volgens het RIZIV krijgen gepensioneerden de verhoogde tegemoetkoming niet vanzelf: ze moeten ze aanvragen en doorstaan een inkomenstoets. Brochures van ziekenfondsen vermelden ook de gerechtigden met een overlevingspensioen in die groep. Als maatstaf dient het bruto belastbaar inkomen van het hele huishouden, met aanslagbiljetten als bewijs. De grenzen veranderen jaarlijks; haal het actuele cijfer bij het RIZIV.

Als u in Vlaanderen woont

Een weduwnaar of weduwe boven de 25 die in Vlaanderen woont, blijft de jaarlijkse Vlaamse zorgpremie verschuldigd aan de zorgkas; de stad Brugge noemde in een infoblad van 2024 een bedrag van 58 euro. Ontvangt u een zorgbudget voor ouderen met een zorgnood, dan houdt men de premie volgens datzelfde blad af van de uitbetaling in april. Het actuele bedrag vraagt u aan uw zorgkas.

Stappenplan voor de eerste weken

1. Breng het ziekenfonds op de hoogte met de overlijdensakte en laat schriftelijk vastleggen in welke categorie u voortaan zit en sinds wanneer.
2. Genoot de overledene een pensioen, ga dan na of de pensioendienst het overlijden kent. Zo niet, dan dient u de aanvraag in via mypension.be, de gemeente of de Pensioenlijn.
3. Was de overledene zelfstandige, richt u tot het RSVZ of zijn sociaal verzekeringsfonds.
4. Reken het huishoudinkomen na om in te schatten of de verhoogde tegemoetkoming haalbaar is, en vraag ze zo nodig aan bij het ziekenfonds.
5. Laat uw gegevens of attest bijwerken zodat huisarts en apotheker de juiste hoedanigheid zien.
6. Bewaar alle brieven: pensioenbeslissing, ziekenfondsattest en beslissing over de verhoogde tegemoetkoming.

Een hervorming in de pen, maar nog geen wet

In 2026 sprak de Federale Adviesraad voor Ouderen zich uit over een wetsvoorstel: het zou de grens voor bijverdienen verhogen voor rechthebbenden zonder kind ten laste, de verwijzingen naar de pensioenleeftijd bijwerken en het recht ambtshalve laten onderzoeken wanneer de partner nog geen pensioen had. Toen het advies verscheen, was het nog maar een voorstel. Beslis dus niet over werk of verhuizing op basis van een tekst die niet in het Belgisch Staatsblad staat.

Fouten die tijd kosten

• Veronderstellen dat de ene instelling de andere van het overlijden op de hoogte brengt.
• Persoon ten laste blijven van een overleden gerechtigde.
• Een jaar laten voorbijgaan terwijl de overledene nog geen pensioen kreeg.
• Overlevingspensioen, overgangsuitkering en ziekenfondsuitkeringen met elkaar verwarren.
• Geen verhoogde tegemoetkoming aanvragen, hoewel het inkomen na het overlijden fors daalde.

Vragen van langstlevenden

Hoe lang heb ik na het overlijden om mijn pensioen aan te vragen? Na meer dan twaalf maanden gaat het pensioen pas in de maand die op de aanvraag volgt; wie sneller is, vermijdt dat verlies. Was de overledene al gepensioneerd, dan hoeft u niets aan te vragen.

Mijn ex was ambtenaar en we waren gescheiden: heb ik nog recht op iets? Mogelijk wel. De Federale Pensioendienst erkent onder voorwaarden een aandeel voor gewezen echtgenoten van ambtenaren. Staat u in concurrentie met de huidige partner, dan moet u binnen het jaar na het overlijden een aanvraag indienen.

Ik ben pas 45: sta ik er dan alleen voor? Niet noodzakelijk. Wie aan de andere voorwaarden voldoet maar te jong is, kan een tijdelijke overgangsuitkering krijgen. Het ziekenfonds blijft ondertussen uw zorg terugbetalen, in de hoedanigheid die het bij het overlijden vaststelt.

Wat als ik een nieuwe relatie begin? De geraadpleegde bronnen noemen enkel een nieuw huwelijk als reden voor schorsing van het pensioen. Over samenwonen zonder huwelijk vindt u er niets; vraag het schriftelijk aan de pensioendienst voor u een beslissing neemt.