Het Belgische ziekenfonds treedt bij de derdebetalersregeling op als betaler van de basisverzekering. Dat is iets anders dan een Franse mutuelle, die als aanvullende verzekering het ticket modérateur kan terugbetalen.
Aan de balie van de apotheek in Brugge
U geeft uw identiteitskaart af, de apotheker scant ze en u betaalt een kleiner bedrag dan de prijs op het doosje. Zonder dat u iets hebt getekend of ingediend, is de rest rechtstreeks aan de apotheker betaald door uw ziekenfonds. Dat is de derdebetalersregeling in haar eenvoudigste vorm. Ze bestaat ook bij de huisarts, de kinesitherapeut, de logopedist en de tandarts, maar daar is het niet altijd vanzelfsprekend.
Omgekeerde volgorde van betalen
In het klassieke circuit schiet u het volledige bedrag voor en vraagt u uw ziekenfonds achteraf een terugbetaling, meestal met een getuigschrift voor verstrekte hulp. Met de derdebetalersregeling is dat omgekeerd. Volgens het RIZIV betaalt u de zorgverlener alleen uw persoonlijk aandeel, het remgeld, en betaalt het ziekenfonds de rest rechtstreeks. U hoeft in dat geval geen getuigschrift naar het ziekenfonds te sturen. Voor de patiënt is dat dubbel winst: u hoeft minder geld voor te schieten en u hebt minder papier.
Wanneer is de regeling verplicht, en wanneer niet?
Sinds 1 januari 2022 mogen alle zorgverleners de regeling toepassen op al hun patiënten en alle verstrekkingen, zoals het socialezekerheidsportaal uitlegt. Eerdere verboden voor bepaalde prestaties van artsen, tandartsen en logopedisten zijn opgeheven. Maar de zorgverlener blijft vrij om ze al dan niet aan te bieden, behalve in de volgende gevallen die het RIZIV verplicht maakt.
- Bij de huisarts voor patiënten met verhoogde tegemoetkoming, behalve bij huisbezoeken.
- Bij elke raadpleging op afstand, per video of telefoon, voor alle patiënten.
- Bij de tandarts voor bepaalde verstrekkingen.
- Bij de orthopedisch technoloog en de apotheker-bandagist voor stomamateriaal.
De Christelijke Mutualiteit noemt nog meer verplichte situaties: de georganiseerde borstkankerscreening met mammografie, tandzorg voor patiënten met kanker of anodontie, waarbij geen supplement mag worden gevraagd, en de opvolging van diabetes type 2 op vraag van de patiënt. Ze vermeldt ook dat zorg in het ziekenhuis eronder valt.
Een tijdlijn van de belangrijkste stappen
- 1 oktober 2015: derdebetalersregeling verplicht bij de huisarts voor patiënten met verhoogde tegemoetkoming.
- 1 januari 2022: de regeling is mogelijk voor alle verstrekkingen en alle patiënten.
- 1 augustus 2022: verplicht voor consulten op afstand.
- 1 januari 2025: verbod op supplementen voor patiënten met automatisch statuut verhoogde tegemoetkoming.
- 1 september 2025: verplichte elektronische facturatie voor huisartsen, specialisten en tandartsen, met of zonder derdebetalersregeling.
- 1 januari 2026: verbod op supplementen voor alle patiënten met verhoogde tegemoetkoming.
Voor patiënten met verhoogde tegemoetkoming is de regeling bij de huisarts verplicht voor alle verstrekkingen, of de arts nu geconventioneerd is of niet, en de patiënt kan er niet aan verzaken. Niet-geconventioneerde artsen mogen hun dan geen supplement aanrekenen.
Wat u daarna nog zelf betaalt
De regeling verplaatst het moment van betalen, niet het bedrag. U betaalt nog altijd het remgeld, dat afhangt van uw statuut en van de aard van de zorg. Bij een niet-geconventioneerde arts kan er een supplement bij komen. Een globaal medisch dossier of het statuut van verhoogde tegemoetkoming verlaagt uw aandeel; die verminderingen combineren zich met de regeling maar vervangen ze niet. Ook de maximumfactuur, die het teveel aan remgeld boven een jaarlijks plafond terugbetaalt, wordt door het ziekenfonds beheerd zonder dat u een stap moet zetten.
In het ziekenhuis zit het al in de factuur
Bij een opname is het mechanisme de regel. Volgens Solidaris Brabant betaalt het ziekenfonds het ziekenhuis rechtstreeks voor verblijf en zorg, en betaalt de patiënt alleen zijn persoonlijk aandeel, terwijl supplementen altijd voor eigen rekening blijven. De factuur komt ongeveer twee maanden na uw ontslag, met een samenvatting per rubriek, eventuele voorschotten en het saldo. Hebt u een hospitalisatieverzekering, bewaar dan de bewijzen van de zorg voor en na de ingreep: volgens CM kunnen ze dienen om een bijkomende tegemoetkoming te krijgen.
Hoe de zorgverlener uw rechten nagaat
De zorgverlener leest het rijksregisternummer op uw kaart en raadpleegt uw verzekerbaarheid via MyCarenet. Bij een patiënt met verhoogde tegemoetkoming eindigt de code CT1 op 1, waardoor het softwarepakket van de arts weet dat de regeling verplicht is. U hoeft verder niets te tonen, behalve de eventuele toelatingen van de adviserend arts wanneer een verstrekking die vraagt. Wie geen Belgische identiteitskaart heeft, gebruikt de ISI+-kaart.
Apotheek en tandarts in de praktijk
Een geneesmiddel wordt alleen terugbetaald als het voorgeschreven is, door een apotheker wordt afgeleverd en op een vergoedingslijst staat. Het socialezekerheidsportaal legt uit dat het ziekenfonds zijn deel dan rechtstreeks aan de apotheker betaalt, en volgens CM zijn terugbetaalbare voorgeschreven geneesmiddelen automatisch gedekt. U toont enkel uw identiteitskaart. Patiënten met verhoogde tegemoetkoming betalen minder. Bij de tandarts wordt de identiteitskaart volgens het RIZIV vanaf 1 oktober 2026 nodig, zoals ze dat in het ziekenhuis al is.
Als de zorgverlener de regeling niet toepast
Dan geldt het klassieke circuit. U betaalt het volledige bedrag, en de zorgverlener bezorgt de gegevens via e-Attest, waarna de terugbetaling op uw rekening komt. Gebruikt hij een papieren getuigschrift, stuur dan het origineel, zonder kopie of scan, samen met uw kleefbriefje binnen twee jaar na de zorg; daarna is terugbetaling niet meer mogelijk. Is het attest verloren of onleesbaar, vraag dan een duplicaat aan de zorgverlener. Vraag bij de afspraak al of de regeling wordt toegepast, zodat u weet hoeveel u moet voorschieten.
Bewaar de bewijzen van uw betalingen tot u in de app van uw ziekenfonds hebt gecontroleerd dat alles klopt.
Vier situaties om het te begrijpen
- Een patiënt met verhoogde tegemoetkoming gaat naar zijn huisarts op de praktijk: de regeling is verplicht, ook als de arts niet geconventioneerd is, en er mag geen supplement worden gevraagd.
- Dezelfde patiënt vraagt een huisbezoek: de regeling is dan niet verplicht, dus vraag het vooraf.
- Iemand zonder verhoogde tegemoetkoming belt zijn arts voor een videoconsult: de regeling is verplicht, voor alle patiënten.
- Een patiënt zonder verhoogde tegemoetkoming gaat naar een niet-geconventioneerde specialist: de regeling kan, maar de arts kiest, en een supplement blijft mogelijk.
Stap voor stap bij de zorgverlener
- Vraag bij de afspraak of de zorgverlener de regeling toepast voor uw soort zorg.
- Neem uw identiteitskaart of ISI+-kaart mee.
- Betaal alleen het remgeld en de aangekondigde supplementen, en vraag een betaalbewijs.
- Controleer daarna het overzicht in de online omgeving van uw ziekenfonds.
- Meld een afwijking onmiddellijk aan uw ziekenfonds, met de datum en de naam van de zorgverlener.
Uw betalingen opvolgen
Ziekenfondsen tonen die verrichtingen steeds vaker. Partenamut meldt dat zijn omgeving My Partenamut sinds januari de betalingen toont die rechtstreeks aan zorgverleners zijn gedaan, met de details van elke prestatie over twee jaar, een downloadbare pdf en de mogelijkheid een fout te melden. Neem de gewoonte aan daar te controleren of een gefactureerde zorg ook echt is verstrekt.
Wat misloopt
- Aannemen dat elke zorgverlener de regeling toepast.
- Het remgeld verwarren met het supplement.
- Een papieren getuigschrift insturen terwijl de zorgverlener al elektronisch heeft gefactureerd.
- Nooit nakijken wat in de app van het ziekenfonds staat.
Vragen die ouders en patiënten stellen
Moet ik nog iets naar mijn ziekenfonds sturen? Niet als de zorgverlener de regeling toepast. Dan wordt er geen getuigschrift voor verstrekte hulp meer gevraagd.
Mag de huisarts weigeren? Meestal wel, behalve bij patiënten met verhoogde tegemoetkoming en bij consulten op afstand, waar ze verplicht is.
Betaal ik dan niets? Toch wel: het remgeld en eventuele supplementen blijven voor u.
Geldt de regeling ook voor mijn kind? Ja, ze geldt voor alle patiënten wanneer de zorgverlener ze toepast.
Organisaties om te raadplegen
Sociale Zekerheid (FOD) — Nieuwsbericht van de overheid over het sinds 2022 uitgebreide gebruik van de regeling: alleen remgeld betalen en geen getuigschrift voor verstrekte hulp meer opsturen.
RIZIV — Officiële uitleg van de derdebetalersregeling: de verplichte gevallen per zorgverlener, de belangrijke data sinds 2022 en wat de patiënt effectief betaalt.